İngilizce Diş Hekimliği Fakültesi : Dönem 1 Notları

Primary and permanent dentitionSüt ve daimi dişlenme

Süt dişlenmesinde 20, daimi dişlenmede 32 diş bulunur. Her çeyrekte süt dişlerinde 2 kesici, 1 kanin ve 2 molar; daimi dişlerde 2 kesici, 1 kanin, 2 premolar ve 3 molar vardır. Süt dişlenmesinde premolar yoktur.

The permanent dentition consists of 32 teeth.

FDI two-digit systemFDI iki rakamlı sistem

İlk rakam çeyreği, ikinci rakam dişin orta hattan sırasını gösterir. Daimi dişlerde çeyrekler 1 (sağ üst), 2 (sol üst), 3 (sol alt), 4 (sağ alt); süt dişlerinde 5–8'dir. Örnek: 11 sağ üst santral kesici, 36 sol alt birinci büyük azı, 85 sağ alt ikinci süt azısıdır.

In the FDI system, tooth 36 is the mandibular left first molar.

İpucu: Çeyrekler hastanın sağ üstünden başlayıp saat yönünde ilerler.

Universal numbering systemUniversal numaralama sistemi

ABD'de kullanılır. Daimi dişler sağ üst üçüncü molardan (1) başlayıp sol üste (16), sol alttan (17) sağ alt üçüncü molara (32) kadar numaralanır. Süt dişleri A'dan T'ye harflerle gösterilir. Örnek: 8 sağ üst santral kesicidir (FDI 11).

In the Universal system, tooth number 8 is the maxillary right central incisor.

Palmer notationPalmer gösterimi

Her çeyrek dik açılı bir sembolle gösterilir; daimi dişler 1–8 rakamlarıyla, süt dişleri A–E harfleriyle yazılır. Özellikle İngiltere'de ve ortodontide kullanılır.

Palmer notation uses a quadrant symbol with numbers from 1 to 8.

Eruption timesSürme zamanları

İlk süt dişleri genellikle 6–10. aylarda (alt santral kesiciler) sürer; süt dişlenmesi yaklaşık 2,5–3 yaşında tamamlanır. İlk daimi diş yaklaşık 6 yaşında süren alt birinci büyük azıdır (“altı yaş dişi”). Karma dişlenme dönemi yaklaşık 6–12 yaş arasıdır.

The mandibular first permanent molar erupts at around six years of age.

Parts of a toothDişin bölümleri

Kron (ağızda görünen kısım), kök (alveol kemiği içindeki kısım) ve ikisini ayıran servikal bölge (mine-sement sınırı, CEJ). Kök ucuna apeks, damar ve sinirlerin girdiği deliğe apikal foramen denir.

The cementoenamel junction separates the crown from the root.

EnamelMine

Vücudun en sert dokusudur; yaklaşık %96'sı inorganik (hidroksiapatit) yapıdadır. Ameloblastlar tarafından yapılır, ektoderm kökenlidir ve diş sürdükten sonra kendini yenileyemez.

Enamel is the hardest tissue in the human body.

DentineDentin

Dişin büyük kısmını oluşturur; odontoblastlar tarafından yapılır ve odontoblast uzantılarını içeren dentin tübüllerine sahiptir. Mineden yumuşaktır, uyarılara duyarlıdır ve yapımı yaşam boyu sürer.

Dentine contains dentinal tubules with odontoblastic processes.

Dental pulpPulpa

Dişin ortasındaki pulpa odasını ve kök kanallarını dolduran, damar ve sinirden zengin gevşek bağ dokusudur. Dentini yapan odontoblastlar pulpanın en dış tabakasında yer alır.

The dental pulp contains blood vessels and nerves.

CementumSement

Kök yüzeyini örten, kemiğe benzer mineralize dokudur; sementoblastlar tarafından yapılır. Periodontal ligament lifleri (Sharpey lifleri) semente tutunur.

Cementum covers the root surface of the tooth.

Periodontal ligamentPeriodontal ligament

Kök sementini alveol kemiğine bağlayan bağ dokusudur; dişin yuvasında tutunmasını sağlar ve çiğneme kuvvetlerini sönümler.

The periodontal ligament attaches the tooth to the alveolar bone.

Tooth surfacesDiş yüzeyleri

Mezial: orta hatta bakan yüz. Distal: orta hattan uzak yüz. Bukkal ya da labial (fasiyal): yanağa ya da dudağa bakan yüz. Lingual: dile bakan yüz (üst çenede palatinal). Okluzal: arka dişlerin çiğneme yüzü; insizal: ön dişlerin kesici kenarı.

The mesial surface faces towards the midline of the dental arch.

İpucu: Üst çenede lingual yerine palatinal de denir.

Proximal surfaces and contact areasProksimal yüzeyler ve temas noktaları

Komşu dişlere bakan mezial ve distal yüzeylere proksimal yüzeyler denir. Komşu dişlerin değdiği bölge temas noktasıdır; altındaki boşlukta interdental papilla bulunur.

Proximal surfaces are the mesial and distal surfaces of a tooth.

Cusps, ridges and fossaeTüberküller, sırtlar ve çukurlar

Tüberkül (cusp) çiğneme yüzeyindeki çıkıntıdır; sırtlar (ridge) tüberkülleri birleştirir, çukurlar (fossa) ve oluklar (groove) aralarındaki girintilerdir. Tüberküllerin sayısı ve dizilişi dişleri tanımada kullanılır.

Molars have several cusps on their occlusal surface.

IncisorsKesici dişler

Isırma ve kesme görevi yapar. Üst santral kesici, kesici dişlerin en genişidir; alt santral kesici ağızdaki en küçük daimi diştir.

The mandibular central incisor is the smallest permanent tooth.

CaninesKöpek dişleri (kaninler)

Tek tüberküllü, tek köklüdür ve yırtma işlevi görür. Üst kanin ağızdaki en uzun köke sahip diştir ve dental arkın köşesinde yer alır.

The maxillary canine has the longest root in the dentition.

PremolarsKüçük azılar (premolarlar)

Yalnızca daimi dişlenmede bulunur. Genellikle bir bukkal ve bir lingual tüberkülü vardır. Üst birinci premolar çoğunlukla iki köklüdür; diğer premolarlar genellikle tek köklüdür.

The maxillary first premolar usually has two roots.

MolarsBüyük azılar (molarlar)

Öğütme işlevi görür. Üst molarlar genellikle üç köklüdür (iki bukkal, bir palatinal); alt molarlar iki köklüdür (mezial ve distal). Üçüncü molarlar (yirmi yaş dişleri) en değişken dişlerdir.

Mandibular molars usually have two roots: mesial and distal.

Cusp of CarabelliCarabelli tüberkülü

Üst birinci moların meziopalatinal tüberkülünün palatinal yüzünde bulunan ek tüberküldür; boyutu kişiden kişiye değişir.

The cusp of Carabelli is found on the maxillary first molar.

Primary versus permanent teethSüt ve daimi dişlerin farkları

Süt dişleri daha küçük ve daha beyazdır; mine ve dentin tabakaları incedir, pulpa odası görece büyüktür, süt azılarının kökleri ince ve daha ayrıktır. Bu yüzden çürük süt dişlerinde pulpaya daha hızlı ulaşır.

Primary teeth have thinner enamel and relatively larger pulp chambers.

Angle classificationAngle sınıflaması

Üst birinci moların meziobukkal tüberkülü ile alt birinci moların bukkal oluğu arasındaki ilişkiye göre yapılır. Sınıf I: tüberkül bukkal oluğa oturur (nötral). Sınıf II: alt birinci molar daha distaldedir. Sınıf III: alt birinci molar daha mezialdedir.

In Angle Class I, the mesiobuccal cusp of the maxillary first molar occludes in the buccal groove of the mandibular first molar.

Overjet and overbiteOverjet ve overbite

Overjet üst kesicilerin alt kesicilerin önüne yatay taşma miktarıdır. Overbite üst kesicilerin alt kesicileri dikey olarak örtme miktarıdır. Normal değerler yaklaşık 2–3 mm'dir.

Overjet is the horizontal overlap of the incisors, whereas overbite is the vertical overlap.

Stages of tooth developmentDiş gelişiminin evreleri

Dental laminadan başlayarak tomurcuk (bud), şapka (cap) ve çan (bell) evreleri izlenir. Çan evresinde ameloblast ve odontoblastlar farklılaşır; ardından mine ve dentin yapımı (apozisyon) başlar.

Tooth development progresses through the bud, cap and bell stages.

Components of the tooth germDiş germinin bileşenleri

Mine organı (ektoderm) mineyi yapar. Dental papilla (nöral krest kökenli ektomezenkim) dentin ve pulpayı oluşturur. Dental folikül sement, periodontal ligament ve alveol kemiğini oluşturur.

The dental papilla gives rise to the dentine and pulp.

Hertwig's epithelial root sheathHertwig epitel kök kını

Kök oluşumunu yönlendiren, iç ve dış mine epitelinden oluşan yapıdır. Parçalandıktan sonra periodontal ligamentte kalan artıklarına Malassez epitel artıkları denir.

Remnants of Hertwig's epithelial root sheath are called the epithelial rests of Malassez.

AmelogenesisAmelogenez

Mine yapımıdır; ameloblastlar Tomes uzantıları aracılığıyla mine prizmalarını (rod) oluşturur. Retzius çizgileri büyüme hatlarıdır; doğum sırasında oluşan belirgin çizgiye neonatal çizgi denir.

Ameloblasts form enamel rods through their Tomes' processes.

Primary, secondary and tertiary dentinePrimer, sekonder ve tersiyer dentin

Primer dentin diş sürmeden önce, sekonder dentin kök tamamlandıktan sonra yaşam boyu yavaşça yapılır. Tersiyer (reaktif ya da reparatif) dentin çürük, aşınma ya da travma gibi uyaranlara yanıt olarak yerel olarak oluşur.

Tertiary dentine forms in response to stimuli such as caries or attrition.

Dentinal tubulesDentin tübülleri

Pulpadan mine-dentin sınırına uzanan, odontoblast uzantılarını ve dentin sıvısını içeren kanallardır. Tübülleri çevreleyen dentine peritübüler, aralarındaki dentine intertübüler dentin denir.

Dentinal tubules explain why exposed dentine is sensitive.

Zones of the pulpPulpanın bölgeleri

Dıştan içe: odontoblast tabakası, hücreden fakir bölge (Weil bölgesi), hücreden zengin bölge ve pulpa merkezi (damar ve sinirler).

The odontoblastic layer is the outermost zone of the dental pulp.

Acellular and cellular cementumHücresiz ve hücreli sement

Hücresiz (primer) sement kökün koronal üçte ikisini örter ve dişin tutunmasında önemlidir. Hücreli (sekonder) sement daha çok apikal üçte birde ve furkasyon bölgesinde bulunur ve sementosit içerir.

Cellular cementum is found mainly in the apical third of the root.

Principal fibres of the periodontal ligamentPeriodontal ligamentin ana lifleri

Alveolar kret, horizontal, oblik, apikal ve interradiküler lif grupları vardır. Oblik lifler en çok bulunan gruptur ve çiğneme kuvvetlerini karşılar. Liflerin kemik ve semente gömülen uçlarına Sharpey lifleri denir.

Oblique fibres are the most numerous group of periodontal ligament fibres.

Types of oral mucosaAğız mukozası tipleri

Çiğneme mukozası (dişeti, sert damak) keratinizedir. Örtü mukozası (yanak, dudak iç yüzü, ağız tabanı) keratinize değildir. Özelleşmiş mukoza dil sırtında papillaları taşır.

The gingiva and hard palate are covered by keratinised masticatory mucosa.

GingivaDişeti

Serbest dişeti dişi yakadan sarar ve diş ile arasında dişeti oluğu (sulkus) bulunur; sağlıklı sulkus derinliği yaklaşık 1–3 mm'dir. Yapışık dişeti alttaki kemiğe sıkıca tutunur. Bağlantı (junctional) epiteli dişetini diş yüzeyine bağlar.

The junctional epithelium attaches the gingiva to the tooth surface.

Lingual papillaeDil papillaları

Filiform papillalar en çok bulunan papillalardır ve tat tomurcuğu içermez. Fungiform papillalar dilin ucunda ve kenarlarındadır. Sirkumvallat papillalar sulkus terminalisin önünde V şeklinde dizilir, çok sayıda tat tomurcuğu içerir ve von Ebner bezleriyle ilişkilidir. Foliat papillalar dilin arka kenarındadır.

Filiform papillae are the most numerous papillae and do not contain taste buds.

Major salivary glandsBüyük tükürük bezleri

Parotis bezi saf seröz salgı yapar; kanalı (Stensen kanalı) üst ikinci büyük azı karşısında yanak mukozasına açılır. Submandibular bez karışık, çoğunlukla seröz salgı yapar (Wharton kanalı). Sublingual bez karışık, çoğunlukla müköz salgı yapar.

The parotid gland produces a purely serous secretion.

Dental cariesDiş çürüğü

Plaktaki bakterilerin (özellikle Streptococcus mutans) şekerleri fermente ederek ürettiği asitlerin mine ve dentini demineralize etmesidir.

Dental caries is caused by acids produced by plaque bacteria.

Plaque and calculusPlak ve diş taşı

Plak diş yüzeyine yapışan yumuşak bir bakteri biyofilmidir ve fırçalamayla uzaklaştırılabilir. Diş taşı (kalkulus, tartar) mineralize olmuş plaktır ve ancak profesyonel temizlikle (detertraj) kaldırılabilir.

Calculus is mineralised dental plaque.

Gingivitis and periodontitisGingivitis ve periodontitis

Gingivitis yalnızca dişetinin iltihabıdır; kanama ve kızarıklık görülür ve tedaviyle geri dönüşlüdür. Periodontitiste iltihap destek dokulara yayılır; ataşman ve kemik kaybı, cep oluşumu ve diş sallanması görülür.

Periodontitis involves loss of attachment and alveolar bone.

PulpitisPulpitis

Pulpanın iltihabıdır. Geri dönüşlü pulpitiste uyaranla başlayan kısa süreli ağrı vardır; geri dönüşsüz pulpitiste kendiliğinden başlayan ve uzun süren ağrı olur ve genellikle kanal tedavisi gerekir.

Irreversible pulpitis usually requires root canal treatment.

Restoration (filling)Restorasyon (dolgu)

Çürük ya da kırık nedeniyle kaybedilen diş dokusunun kompozit, amalgam ya da cam iyonomer gibi materyallerle yerine konmasıdır.

The decayed tissue is removed and the tooth is restored with a composite filling.

Root canal treatmentKanal tedavisi

Endodontik tedavidir: iltihaplı ya da nekrotik pulpa çıkarılır, kanallar şekillendirilip dezenfekte edilir ve doldurulur.

Root canal treatment removes the infected pulp and seals the canals.

Crown, bridge, denture and implantKuron, köprü, protez ve implant

Kuron dişin üzerini tamamen örten sabit restorasyondur. Köprü eksik dişi komşu dişlerden destek alarak yerine koyar. Hareketli protez çıkarılıp takılabilir; implant çene kemiğine yerleştirilen yapay köktür (genellikle titanyum).

A dental implant is an artificial root placed in the jawbone.

Extraction, scaling and root planingDiş çekimi, detertraj ve kök yüzeyi düzleştirme

Diş çekimi (ekstraksiyon) dişin yuvasından çıkarılmasıdır. Detertraj (scaling) diş taşının temizlenmesi, kök yüzeyi düzleştirme (root planing) kök yüzeyinin pürüzsüzleştirilmesidir.

Scaling and root planing are used to treat periodontitis.

Malocclusion and orthodonticsMalokluzyon ve ortodonti

Malokluzyon dişlerin ve çenelerin normal kapanış ilişkisinden sapmasıdır. Ortodonti bu bozuklukları sabit ya da hareketli apareylerle düzelten uzmanlık dalıdır.

Orthodontics is the branch of dentistry that corrects malocclusion.

a- / an-olmayan, yokluk

Yokluk bildirir: apne (solunumun durması), anemi (kan eksikliği), anoreksi (iştahsızlık).

Apnoea means the temporary absence of breathing.

brady- / tachy-yavaş / hızlı

Bradikardi kalp hızının yavaş (<60/dk), taşikardi hızlı (>100/dk) olmasıdır; bradipne ve takipne solunum hızı için kullanılır.

Tachycardia is a heart rate above 100 beats per minute.

dys-bozuk, güç

Zorluk ya da bozukluk bildirir: dispne (nefes darlığı), disfaji (yutma güçlüğü), dispepsi (hazımsızlık).

Dysphagia means difficulty in swallowing.

hyper- / hypo-yüksek / düşük

Normalin üstü ve altı: hipertansiyon ve hipotansiyon, hiperglisemi ve hipoglisemi, hipertiroidi ve hipotiroidi.

Hypoglycaemia refers to an abnormally low blood glucose level.

inter- / intra-arasında / içinde

İnterkostal kaburgalar arası, intravenöz damar içi, intramüsküler kas içi, intrakraniyal kafa içi anlamına gelir.

Intravenous means within a vein.

peri- / endo- / epi-çevresinde / içinde / üstünde

Perikard kalbi çevreleyen zar, endokard kalbin iç yüzü, epidermis derinin en üst tabakasıdır.

The pericardium is the membrane surrounding the heart.

poly- / olig-çok / az

Poliüri çok idrar, oligüri az idrar, polidipsi çok su içme anlamına gelir.

Polyuria means the production of an abnormally large volume of urine.

hemi- / bi- / quadri-yarım / iki / dört

Hemipleji vücudun bir yarısının felci, bilateral iki taraflı, kuadripleji dört uzvun felcidir.

Hemiplegia is paralysis of one side of the body.

-itisiltihap

Bir organın iltihabını bildirir: apandisit, gastrit, hepatit, artrit, gingivit.

Hepatitis means inflammation of the liver.

-ectomycerrahi çıkarma

Bir organın ya da dokunun cerrahi olarak çıkarılmasıdır: apendektomi, kolesistektomi, tonsillektomi.

Appendectomy is the surgical removal of the appendix.

-otomykesi

Cerrahi kesi yapmayı bildirir: trakeotomi (trakeaya kesi), laparotomi (karın duvarına kesi).

A laparotomy is a surgical incision into the abdominal cavity.

-ostomyağızlaştırma (açıklık oluşturma)

Kalıcı ya da geçici bir açıklık oluşturmayı bildirir: kolostomi, trakeostomi, gastrostomi.

A colostomy creates an opening from the colon to the surface of the abdomen.

İpucu: -tomi kesi, -stomi açıklık, -ektomi çıkarma.

-algia / -dyniaağrı

Ağrı bildirir: miyalji (kas ağrısı), artralji (eklem ağrısı), nevralji (sinir ağrısı).

Myalgia means muscle pain.

-aemia / -emiakanda bir durum

Kanla ilgili bir durumu bildirir: anemi, lösemi, hiperkalemi (kanda yüksek potasyum), bakteriyemi.

Hyperkalaemia refers to a high potassium level in the blood.

-scopy / -graphy / -gramgözle inceleme / kayıt işlemi / kayıt

-skopi bir aletle içini gözle inceleme (endoskopi, kolonoskopi), -grafi kayıt alma işlemi (radyografi), -gram elde edilen kayıt (elektrokardiyogram) anlamına gelir.

An electrocardiogram is a recording of the electrical activity of the heart.

-plastycerrahi onarım

Bir yapının cerrahi olarak onarılması ya da yeniden şekillendirilmesidir: rinoplasti, anjiyoplasti.

Angioplasty is a procedure to widen a narrowed blood vessel.

-megalybüyüme

Bir organın büyümesini bildirir: hepatomegali, splenomegali, kardiyomegali.

Hepatomegaly means enlargement of the liver.

-penia / -cytosisazlık / artış

-peni hücre sayısının azlığı (lökopeni, trombositopeni), -sitoz artışı (lökositoz) anlamına gelir.

Thrombocytopenia is a low platelet count.

-oma / -osistümör / anormal durum

-oma tümör (lipom, karsinom), -oz anormal durum ya da süreç (fibroz, nekroz, osteoporoz) bildirir.

Osteoporosis is a condition characterised by reduced bone density.

-plegia / -paresisfelç / güçsüzlük

-pleji tam felç (parapleji: vücudun alt yarısının felci), -parezi kısmi güçsüzlük (hemiparezi) anlamına gelir.

Paraplegia is paralysis of the lower half of the body.

cardi/okalp

Kardiyoloji, kardiyomiyopati, taşikardi.

Cardiology is the study of the heart and its diseases.

gastr/o, hepat/o, enter/omide, karaciğer, bağırsak

Gastroskopi, hepatit, gastroenterit.

Gastroenteritis is inflammation of the stomach and intestines.

nephr/o, ren/o, cyst/oböbrek, idrar kesesi

Nefrit, renal, sistit.

Nephritis means inflammation of the kidney.

neur/o, encephal/o, myel/osinir, beyin, omurilik ya da kemik iliği

Nöropati, ensefalit, miyelit.

Encephalitis is inflammation of the brain.

oste/o, arthr/o, my/okemik, eklem, kas

Osteoporoz, artrit, miyozit.

Arthritis is inflammation of a joint.

pulmon/o, pneum/o, bronch/oakciğer, bronş

Pulmoner, pnömoni, bronşit.

Pneumonia is an infection of the lungs.

derm/o, haem/o, angi/oderi, kan, damar

Dermatit, hemoliz, anjiyografi.

Haemolysis is the destruction of red blood cells.

dent/o, odont/o, stomat/o, gloss/odiş, ağız, dil

Dental, ortodonti, stomatit, glossit; diş hekimliği terminolojisinin temel kökleridir.

Stomatitis is inflammation of the mouth.

BP, HR, RR, SpO₂, Tvital bulgu kısaltmaları

BP kan basıncı, HR kalp hızı, RR solunum hızı, SpO₂ periferik oksijen satürasyonu, T vücut sıcaklığıdır.

The patient's BP is 120/80 mmHg and HR is 72 beats per minute.

PO, IV, IM, SCuygulama yolları

PO ağızdan, IV damar içi, IM kas içi, SC deri altı (subkütan) uygulama demektir.

The antibiotic is given IV every eight hours.

b.i.d., t.i.d., q.i.d., PRN, STAT, NPOsıklık ve talimatlar

b.i.d. günde iki, t.i.d. günde üç, q.i.d. günde dört kez; PRN gerektiğinde, STAT hemen, NPO ağızdan hiçbir şey verilmez anlamına gelir.

The patient is NPO after midnight before surgery.

Anatomical positionAnatomik pozisyon

Vücut dik, yüz ve gözler karşıya bakar, kollar yanda, avuç içleri öne dönük, ayaklar bitişik ve öne bakar. Tüm yön terimleri bu pozisyona göre tanımlanır.

In the anatomical position, the palms face anteriorly.

Anatomical planesAnatomik düzlemler

Sagital düzlem vücudu sağ ve sol olarak ayırır; tam ortadan geçene median (midsagital) düzlem denir. Koronal (frontal) düzlem ön ve arka, transvers (horizontal) düzlem üst ve alt olarak ayırır.

The coronal plane divides the body into anterior and posterior parts.

Directional termsYön terimleri

Superior/inferior (üst/alt), anterior/posterior (ön/arka; ventral/dorsal), medial/lateral (orta hatta yakın/uzak), superficial/deep (yüzeysel/derin), ipsilateral/contralateral (aynı/karşı taraf).

The nose is medial to the eyes.

Proximal and distalProksimal ve distal

Uzuvlarda kullanılır: proksimal gövdeye ya da uzvun başlangıcına daha yakın, distal daha uzak anlamına gelir. Örneğin dirsek bileğe göre proksimaldir.

The elbow is proximal to the wrist.

İpucu: Proksimal ve distal uzuvlarda ve kanallarda kullanılır; gövdede superior ve inferior kullanılır.

Movements at jointsEklem hareketleri

Fleksiyon açıyı küçültür, ekstansiyon büyütür. Abduksiyon orta hattan uzaklaştırır, adduksiyon yaklaştırır. Supinasyon avuç içini öne çevirir, pronasyon arkaya. Ayak bileğinde dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon, ayakta inversiyon ve eversiyon yapılır.

Abduction moves a limb away from the midline.

Axial and appendicular skeletonAksiyel ve apendiküler iskelet

Erişkin iskeletinde 206 kemik bulunur. Aksiyel iskelet (80 kemik): kafatası, omurga, kaburgalar, sternum, hiyoit ve kulak kemikçikleri. Apendiküler iskelet (126 kemik): üst ve alt ekstremite kemikleri ile omuz ve kalça kuşakları.

The adult human skeleton consists of 206 bones.

Types of bonesKemik tipleri

Uzun (femur), kısa (karpal kemikler), yassı (sternum, kafatası kemikleri), düzensiz (omurlar) ve sesamoid (patella) kemikler. Patella vücuttaki en büyük sesamoid kemiktir.

The patella is the largest sesamoid bone in the body.

Parts of a long boneUzun kemiğin bölümleri

Diafiz (gövde), epifizler (uçlar), metafiz ve büyüme kıkırdağı (epifiz plağı). Dışta periost, içte medüller boşluk ve endost bulunur. Boyuna büyüme epifiz plağında olur.

Longitudinal bone growth takes place at the epiphyseal plate.

Vertebral columnOmurga

7 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral (birleşerek sakrumu oluşturur) ve genellikle 4 koksigeal omurdan oluşur. Atlas (C1) ve aksis (C2) özel yapılı servikal omurlardır.

The vertebral column has seven cervical vertebrae.

RibsKaburgalar

12 çift kaburga vardır. 1–7 gerçek kaburgalar sternuma doğrudan, 8–10 yalancı kaburgalar dolaylı olarak bağlanır; 11 ve 12 sternuma bağlanmayan yüzen kaburgalardır.

Ribs 11 and 12 are known as floating ribs.

SkullKafatası

Nörokranyum (beyni koruyan kemikler: frontal, parietal, temporal, oksipital, sfenoid, etmoid) ve viserokranyum (yüz kemikleri: maksilla, mandibula, zigomatik, nazal vb.) olmak üzere iki kısımdır. Mandibula kafatasının hareketli tek kemiğidir.

The mandible is the only movable bone of the skull.

Types of jointsEklem tipleri

Fibröz eklemler hareketsizdir (kafatası suturları). Kıkırdak eklemler az hareketlidir (simfizis pubis, intervertebral diskler). Sinovyal eklemler serbest hareketlidir; eklem boşluğu, sinovyal zar ve sıvı içerir.

Synovial joints are freely movable joints with a joint cavity.

Types of synovial jointsSinovyal eklem çeşitleri

Menteşe (dirsek), top-yuva (omuz, kalça), pivot (atlantoaksiyel), eyer (başparmağın karpometakarpal eklemi), kondiloid (el bileği) ve düzlem (karpal kemikler arası) eklemler.

The shoulder and hip are ball-and-socket joints.

Origin, insertion and muscle rolesOrijin, insersiyo ve kas görevleri

Orijin kasın daha sabit tutunma yeri, insersiyo daha hareketli tutunma yeridir. Agonist (ana hareket ettirici) hareketi yapar, antagonist zıt yönde çalışır, sinerjist agoniste yardım eder.

The biceps brachii is the agonist of elbow flexion.

Body cavitiesVücut boşlukları

Dorsal boşluk kranyal boşluk ve vertebral kanaldan oluşur. Ventral boşluk diyaframla torasik boşluk (plevra boşlukları, perikard boşluğu, mediasten) ve abdominopelvik boşluk olarak ikiye ayrılır.

The diaphragm separates the thoracic cavity from the abdominopelvic cavity.

Serous membranesSeröz zarlar

Organın yüzeyini örten visseral yaprak ve boşluğun duvarını döşeyen pariyetal yapraktan oluşur; aralarında az miktarda seröz sıvı bulunur: plevra (akciğer), perikard (kalp) ve periton (karın).

The visceral pleura covers the surface of the lungs.

Abdominal quadrants and regionsKarın kadranları ve bölgeleri

Dört kadran: sağ üst (karaciğer, safra kesesi), sol üst (mide, dalak), sağ alt (apendiks, çekum), sol alt (sigmoid kolon). Daha ayrıntılı bölümlemede dokuz bölge kullanılır (epigastrik, umbilikal, hipogastrik vb.).

The appendix is usually located in the right lower quadrant.

Divisions of the nervous systemSinir sisteminin bölümleri

Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten, periferik sinir sistemi 12 çift kranyal ve 31 çift spinal sinirden oluşur. Otonom sinir sistemi sempatik ve parasempatik olarak ikiye ayrılır.

There are 12 pairs of cranial nerves and 31 pairs of spinal nerves.

Systemic and pulmonary circulationBüyük ve küçük dolaşım

Küçük (pulmoner) dolaşımda sağ ventrikülden çıkan kan akciğerlere gider ve oksijenlenerek sol atriuma döner. Büyük (sistemik) dolaşımda sol ventrikül oksijenli kanı aort yoluyla vücuda pompalar. Arterler kanı kalpten uzaklaştırır, venler kalbe getirir.

Arteries carry blood away from the heart.

İpucu: Pulmoner arter oksijeni az kan taşıyan bir arterdir.

Heart chambers and valvesKalp boşlukları ve kapakları

Dört boşluk vardır: sağ ve sol atrium, sağ ve sol ventrikül. Triküspit kapak sağ atrium ile sağ ventrikül, mitral (biküspit) kapak sol atrium ile sol ventrikül arasındadır; pulmoner ve aort kapakları semilunar kapaklardır.

The mitral valve lies between the left atrium and the left ventricle.

Respiratory tractSolunum yolları

Üst solunum yolu: burun, farinks, larinks. Alt solunum yolu: trakea, bronşlar, bronşioller ve alveoller. Sağ akciğerde üç, sol akciğerde iki lob bulunur.

The right lung has three lobes and the left lung has two.

Digestive tractSindirim kanalı

Ağız, farinks, özofagus, mide, ince bağırsak (duodenum, jejunum, ileum) ve kalın bağırsak (çekum, kolon, rektum, anal kanal). Karaciğer, safra kesesi ve pankreas yardımcı organlardır.

The small intestine consists of the duodenum, jejunum and ileum.

İpucu: İleum (ince bağırsak) ile ilium (kalça kemiği) karıştırılmamalı.

Haematoxylin and eosin (H&E)Hematoksilen-eozin boyası

Hematoksilen bazik bir boyadır; çekirdek ve granüllü ER gibi bazofilik yapıları mor-maviye boyar. Eozin asidik bir boyadır; sitoplazma ve kollajen gibi asidofilik (eozinofilik) yapıları pembeye boyar.

Haematoxylin stains basophilic structures such as the nucleus blue-purple.

PAS stainPAS boyası

Periyodik asit-Schiff boyası glikojen, bazal membran ve müsin gibi karbonhidrattan zengin yapıları macenta (mor-pembe) renge boyar.

PAS staining highlights glycogen and basement membranes.

Fixation and tissue processingTespit ve doku takibi

Dokunun bozulmasını önlemek için yapılır; en sık kullanılan tespit sıvısı %10 nötral tamponlu formalindir. Ardından dehidratasyon, parafine gömme, kesit alma ve boyama gelir.

Ten per cent neutral buffered formalin is the most commonly used fixative.

Features of epitheliumEpitel dokunun özellikleri

Hücreler sıkıca dizilidir ve ara madde azdır; damarsızdır (avasküler), beslenmesini alttaki bağ dokusundan difüzyonla sağlar. Bazal membran üzerine oturur ve apikal-bazal kutupluluk gösterir.

Epithelium is avascular and rests on a basement membrane.

Classification of epitheliumEpitel çeşitleri

Tek katlı yassı: damar endoteli, alveoller. Tek katlı kübik: böbrek tübülleri, tiroit folikülleri. Tek katlı prizmatik: mide ve bağırsak. Yalancı çok katlı silli prizmatik: solunum yolu. Çok katlı yassı keratinize: deri; keratinize olmayan: özofagus ve ağız. Değişici epitel (ürotelyum): idrar kesesi.

The urinary bladder is lined by transitional epithelium (urothelium).

Cell junctionsHücre bağlantıları

Sıkı bağlantı (zonula occludens) hücreler arası geçişi engelleyen bariyerdir. Adherens bağlantı (zonula adherens) aktinle ilişkilidir. Desmozom hücreleri ara filamentlerle birbirine, hemidesmozom hücreyi bazal membrana bağlar. Oluklu bağlantı (gap junction) konneksonlarla iyon ve küçük moleküllerin geçişini sağlar.

Gap junctions allow direct communication between adjacent cells.

İpucu: Desmozom: hücre-hücre; hemidesmozom: hücre-bazal membran.

Glands and modes of secretionBezler ve salgı tipleri

Ekzokrin bezler salgısını kanalla, endokrin bezler doğrudan kana verir. Merokrin salgıda ürün ekzositozla çıkar (ör. tükürük bezleri), apokrin salgıda hücrenin apikal kısmı da atılır (ör. meme bezi), holokrin salgıda hücrenin tamamı salgıya dönüşür (ör. yağ bezi).

Sebaceous glands release their secretion by holocrine secretion.

Connective tissueBağ dokusu

Hücreler (fibroblast, makrofaj, mast hücresi, adiposit), lifler (kollajen, elastik, retiküler) ve temel maddeden oluşur. Fibroblastlar lifleri ve temel maddeyi sentezler.

Fibroblasts synthesise the fibres and ground substance of connective tissue.

Collagen typesKollajen tipleri

Tip I: kemik, deri, tendon (en yaygın). Tip II: hiyalin ve elastik kıkırdak. Tip III: retiküler lifler ve damar duvarı. Tip IV: bazal membran.

Type II collagen is found in hyaline cartilage.

Types of cartilageKıkırdak çeşitleri

Hiyalin kıkırdak: eklem yüzeyleri, kaburga kıkırdakları, trakea (tip II kollajen). Elastik kıkırdak: kulak kepçesi, epiglot (elastik lifler). Fibröz kıkırdak: intervertebral disk, simfizis pubis (tip I kollajen). Kıkırdak damarsızdır.

Fibrocartilage is found in intervertebral discs and the pubic symphysis.

Bone cellsKemik hücreleri

Osteoblast kemik matriksini (osteoit) yapar. Osteosit, lakünalar içinde yer alan olgun kemik hücresidir. Osteoklast monosit-makrofaj kökenli, çok çekirdekli ve kemiği yıkan hücredir.

Osteoclasts are multinucleated cells that resorb bone.

OssificationKemikleşme

İntramembranöz kemikleşmede kemik doğrudan mezenkimden oluşur (kafatasının yassı kemikleri, klavikula). Endokondral kemikleşmede önce hiyalin kıkırdak model oluşur, sonra kemikle yer değiştirir (uzun kemikler).

Long bones develop by endochondral ossification.

Osteon (Haversian system)Osteon (Havers sistemi)

Kompakt kemiğin yapı birimidir: ortadaki Havers kanalını çevreleyen eş merkezli lameller ve aralarındaki lakünalarda osteositlerden oluşur. Volkmann kanalları Havers kanallarını birbirine bağlar.

The osteon is the structural unit of compact bone.

Skeletal, cardiac and smooth muscleİskelet, kalp ve düz kas

İskelet kası: çizgili, çok çekirdekli, çekirdekler kenarda, istemli. Kalp kası: çizgili, bir ya da iki çekirdek ortada, interkalar diskler var, istemsiz. Düz kas: çizgisiz, iğ şeklinde, tek çekirdek ortada, istemsiz.

Cardiac muscle cells are connected by intercalated discs.

SarcomereSarkomer

İki Z çizgisi arasındaki kasılma birimidir. A bandı miyozin filamentlerinin uzunluğudur ve kasılmada değişmez. I bandı yalnızca aktin içerir ve H bölgesiyle birlikte kasılmada kısalır.

During contraction, the A band remains the same length while the I band shortens.

NeuronNöron

Hücre gövdesi (soma), uyarıyı alan dendritler ve uyarıyı ileten aksondan oluşur. Nissl cisimcikleri soma ve dendritlerde bulunan granüllü ER kümeleridir.

Dendrites receive signals, whereas the axon conducts impulses away from the cell body.

MyelinMiyelin

Periferik sinir sisteminde Schwann hücreleri, merkezi sinir sisteminde oligodendrositler tarafından yapılır. Miyelin kılıf, Ranvier boğumları arasında atlamalı iletimi sağlayarak iletim hızını artırır.

Oligodendrocytes form myelin in the central nervous system.

İpucu: Schwann = PSS, oligodendrosit = MSS.

Glial cellsGlia hücreleri

Astrositler kan-beyin bariyerini destekler ve iyon dengesini sağlar; mikroglia sinir sisteminin makrofajıdır; ependim hücreleri ventrikülleri döşer ve beyin omurilik sıvısı yapımına katılır.

Microglia are the resident macrophages of the central nervous system.

GametogenesisGametogenez

Spermatogenez ergenlikte başlar ve her primer spermatositten dört sperm oluşur. Oogenezde primer oositler doğumdan önce oluşur ve profaz I'de bekler; her oositten bir olgun yumurta ve kutup cisimcikleri oluşur. Mayoz II döllenme sırasında tamamlanır.

Oogenesis produces one ovum and polar bodies from each primary oocyte.

FertilisationDöllenme

Çoğunlukla uterus tüpünün ampulla bölümünde olur. Akrozom reaksiyonu spermin zona pellusidayı geçmesini sağlar; zona reaksiyonu ise birden fazla spermin girişini (polispermi) engeller.

Fertilisation usually occurs in the ampulla of the uterine tube.

First week of developmentGelişimin birinci haftası

Zigot bölünmelerle (segmentasyon) morula, ardından blastosist olur. Blastosistte iç hücre kitlesi (embriyoblast) ve dış hücre tabakası (trofoblast) bulunur. İmplantasyon yaklaşık 6. günde başlar.

Implantation begins at around day six after fertilisation.

Second week: bilaminar discİkinci hafta: iki tabakalı disk

“İkiler haftası” olarak bilinir: embriyoblast epiblast ve hipoblast, trofoblast ise sinsitiyotrofoblast ve sitotrofoblast olmak üzere ikiye ayrılır; amniyon boşluğu ve vitellus kesesi oluşur.

During the second week, the embryoblast forms a bilaminar disc of epiblast and hypoblast.

Third week: gastrulationÜçüncü hafta: gastrulasyon

İlkel çizgi oluşur ve epiblast hücreleri göç ederek üç germ yaprağını (ektoderm, mezoderm, endoderm) oluşturur. Notokord gelişir ve nörülasyon başlar.

Gastrulation establishes the three germ layers during the third week.

Germ layer derivativesGerm yaprağı türevleri

Ektoderm: sinir sistemi, epidermis, diş minesi. Mezoderm: kas, kemik, kan, kalp, böbrek. Endoderm: sindirim ve solunum yolu epiteli, karaciğer, pankreas.

Enamel is derived from ectoderm, whereas dentine is formed by cells derived from the neural crest.

İpucu: Minenin ektodermden geldiği diş hekimliği komitelerinde sık sorulur.

Prokaryotic vs eukaryotic cellProkaryot ve ökaryot hücre

Prokaryotlarda (bakteriler) zarla çevrili çekirdek ve organel yoktur; DNA nükleoid bölgededir ve ribozomlar 70S'tir. Ökaryot hücrelerde çekirdek ve zarlı organeller bulunur, sitoplazmik ribozomlar 80S'tir.

Prokaryotic cells lack a nucleus and membrane-bound organelles.

İpucu: Ribozom büyüklükleri (70S ve 80S) sık sorulur.

Fluid mosaic modelAkıcı mozaik modeli

Hücre zarı, içine integral ve periferik proteinlerin gömülü olduğu fosfolipit çift katmandır. Kolesterol zarın akışkanlığını dengeler; dış yüzdeki karbonhidratlar glikokaliksi oluşturur.

The plasma membrane is a phospholipid bilayer with embedded proteins.

PhospholipidFosfolipit

Hidrofilik (suyu seven) fosfat başı ve iki hidrofobik yağ asidi kuyruğu olan amfipatik bir moleküldür; suda kendiliğinden çift katman oluşturur.

Phospholipids are amphipathic molecules with a hydrophilic head and hydrophobic tails.

Passive transportPasif taşıma

Enerji harcanmadan, yoğunluk farkı yönünde gerçekleşir: basit difüzyon (O₂, CO₂), kolaylaştırılmış difüzyon (taşıyıcı ya da kanal proteiniyle, ör. GLUT ile glukoz) ve osmoz (suyun hareketi).

Passive transport moves substances down their concentration gradient without using ATP.

Na⁺/K⁺-ATPaseSodyum-potasyum pompası

Bir ATP harcayarak 3 Na⁺ iyonunu hücre dışına, 2 K⁺ iyonunu hücre içine taşır. Primer aktif taşımanın klasik örneğidir ve dinlenim membran potansiyeline katkı sağlar.

The Na⁺/K⁺-ATPase pumps three Na⁺ ions out and two K⁺ ions in for each ATP hydrolysed.

İpucu: 3 dışarı, 2 içeri: şıklarda yönler sık sık ters verilir.

Endocytosis and exocytosisEndositoz ve ekzositoz

Endositozda madde zarla sarılarak hücre içine alınır: fagositoz (katı parçacık), pinositoz (sıvı) ve reseptör aracılı endositoz (klatrin kaplı çukurcuklar; ör. LDL alımı). Ekzositozda veziküller zarla kaynaşarak içeriğini dışarı salar.

Receptor-mediated endocytosis uses clathrin-coated pits to take up specific molecules such as LDL.

Nucleus and nucleolusÇekirdek ve çekirdekçik

Çekirdek, nükleer porlarla delinmiş çift katlı bir zarla (nükleer zarf) çevrilidir ve DNA'yı taşır. Çekirdekçikte (nucleolus) rRNA sentezlenir ve ribozom alt birimleri birleştirilir.

The nucleolus is the site of rRNA synthesis and ribosome assembly.

Rough endoplasmic reticulum (RER)Granüllü endoplazmik retikulum

Yüzeyindeki ribozomlar salgı proteinlerini, zar proteinlerini ve lizozom enzimlerini sentezler; N-bağlı glikozilasyon burada başlar. Plazma hücreleri gibi çok protein salgılayan hücrelerde gelişkindir.

The rough ER synthesises secretory and membrane proteins.

Smooth endoplasmic reticulum (SER)Düz endoplazmik retikulum

Ribozom taşımaz. Lipit ve steroid hormon sentezi, karaciğerde ilaç ve toksinlerin detoksifikasyonu ve Ca²⁺ depolanması (kasta sarkoplazmik retikulum) görevlerini üstlenir.

The smooth ER is involved in lipid synthesis, detoxification and calcium storage.

Golgi apparatusGolgi cisimciği

Proteinleri modifiye eder, paketler ve gideceği yere göre sınıflandırır. Cis yüzü ER'den gelen vezikülleri alır, trans yüzü paketlenmiş vezikülleri gönderir. Lizozom enzimlerine mannoz-6-fosfat etiketi burada eklenir.

The Golgi apparatus modifies, sorts and packages proteins.

İpucu: Mannoz-6-fosfat = lizozoma gidiş etiketi.

LysosomeLizozom

Asidik ortamda (pH ≈ 5) çalışan hidrolitik enzimler içerir; hücre içi sindirim, yaşlanmış organellerin yıkımı (otofaji) ve fagosite edilen maddelerin parçalanmasından sorumludur.

Lysosomes contain acid hydrolases that digest macromolecules.

PeroxisomePeroksizom

Çok uzun zincirli yağ asitlerinin beta-oksidasyonunu yapar ve oluşan hidrojen peroksidi katalaz enzimiyle su ve oksijene parçalar.

Peroxisomes break down very-long-chain fatty acids and hydrogen peroxide.

MitochondrionMitokondri

Hücrenin enerji santralidir: oksidatif fosforilasyonla ATP üretir. Çift zarlıdır; iç zar kıvrımlarına krista denir. Kendi DNA'sı (mtDNA) vardır ve bu DNA anneden kalıtılır.

Mitochondria are the site of oxidative phosphorylation and ATP synthesis.

İpucu: mtDNA = maternal kalıtım.

CytoskeletonHücre iskeleti

Üç bileşeni vardır: aktin mikrofilamentleri (≈7 nm; hücre hareketi, kas kasılması), ara filamentler (≈10 nm; keratin, vimentin, desmin; mekanik dayanıklılık) ve mikrotübüller (≈25 nm; tübulin; iğ iplikleri, sil ve kamçı, vezikül taşınması).

Microtubules form the mitotic spindle and the core of cilia and flagella.

Cilia and flagellaSil ve kamçı

İkisinin de iskeleti 9+2 düzenindeki mikrotübüllerden (aksonem) oluşur; hareketi dinein motor proteini sağlar. Tabandaki bazal cisimcik, sentriol gibi 9 üçlü mikrotübül düzenindedir.

Cilia have a 9+2 arrangement of microtubules and move by the action of dynein.

Cell cycleHücre döngüsü

G1 (büyüme), S (DNA replikasyonu), G2 (bölünmeye hazırlık) ve M (mitoz) evrelerinden oluşur. Bölünmeyen hücreler G0'da bekler. Siklinler ve siklin bağımlı kinazlar (CDK) evre geçişlerini; p53 ve Rb proteinleri G1/S kontrol noktasını düzenler.

DNA replication takes place during the S phase of the cell cycle.

MitosisMitoz

Profaz, prometafaz, metafaz, anafaz ve telofazdan oluşur; ardından sitokinez gelir. Sonuçta ana hücreyle genetik olarak aynı iki diploit hücre oluşur. Metafazda kromozomlar ekvator düzleminde dizilir, anafazda kardeş kromatitler ayrılır.

Mitosis produces two genetically identical diploid daughter cells.

MeiosisMayoz

Art arda iki bölünmeyle dört haploit hücre oluşturur. Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılır; profaz I'de (pakiten) krossing-over olur. Mayoz II'de kardeş kromatitler ayrılır. Genetik çeşitlilik krossing-over ve bağımsız dağılımdan gelir.

Crossing over occurs during prophase I of meiosis.

İpucu: Homologlar mayoz I'de, kardeş kromatitler mayoz II'de ayrılır.

ApoptosisApoptoz

Programlı hücre ölümüdür: kaspaz enzimleriyle yürür, hücre büzülür, kromatin yoğunlaşır ve apoptotik cisimcikler oluşur; zar bütünlüğü korunduğu için iltihap oluşmaz. Nekroz ise hücrenin şişip parçalandığı, iltihapla seyreden kontrolsüz ölümdür.

Apoptosis is caspase-mediated programmed cell death without inflammation.

DNA structureDNA yapısı

İki antiparalel zincirden oluşan çift sarmaldır. Adenin timinle iki, guanin sitozinle üç hidrojen bağı kurar. Zincirlerin omurgası şeker-fosfat bağlarından, basamakları baz çiftlerinden oluşur.

Guanine pairs with cytosine through three hydrogen bonds.

İpucu: G-C bağı üç olduğu için G-C oranı yüksek DNA daha zor ayrılır.

DNA replicationDNA replikasyonu

Yarı korunumludur: her yeni molekül bir eski, bir yeni zincir taşır. Helikaz sarmalı açar, primaz RNA primeri koyar, DNA polimeraz yalnızca 5'→3' yönünde sentez yapar. Öncü zincir kesintisiz, geri kalan zincir Okazaki parçaları hâlinde sentezlenir ve ligazla birleştirilir.

DNA replication is semiconservative and proceeds in the 5' to 3' direction.

İpucu: Okazaki parçaları = geri kalan (lagging) zincir.

TranscriptionTranskripsiyon

DNA'dan RNA sentezidir. Ökaryotlarda mRNA'yı RNA polimeraz II sentezler; promotör bölgesinde TATA kutusu bulunur. Olgunlaşma sırasında 5' şapka ve poli-A kuyruğu eklenir, intronlar uç uca ekleme (splicing) ile çıkarılır.

In eukaryotes, RNA polymerase II transcribes messenger RNA.

Genetic code and translationGenetik kod ve translasyon

Kod üçlüdür (kodon) ve dejeneredir: bir amino asidi birden fazla kodon tanımlayabilir. Başlama kodonu AUG (metiyonin), durma kodonları UAA, UAG ve UGA'dır. Translasyonda tRNA'nın antikodonu mRNA kodonuyla eşleşir; ribozomda A, P ve E bölgeleri bulunur.

AUG is the start codon and codes for methionine.

Mendel's lawsMendel yasaları

Ayrılma yasası: her birey bir gen için iki alel taşır ve gametlere bunlardan yalnızca biri geçer. Bağımsız dağılım yasası: farklı kromozomlardaki genler gametlere birbirinden bağımsız dağılır.

According to the law of segregation, each gamete receives only one allele of each gene.

Genotype, phenotype and allelesGenotip, fenotip ve alel

Alel, bir genin farklı biçimidir. Genotip bireyin taşıdığı alel kombinasyonu (ör. Aa), fenotip ise gözlenen özelliktir. Aynı iki aleli taşıyan birey homozigot, farklı iki aleli taşıyan heterozigottur.

A heterozygous individual carries two different alleles of a gene.

Patterns of inheritanceKalıtım tipleri

Otozomal dominant: tek alel yeterlidir, her kuşakta görülür (ör. Huntington hastalığı, akondroplazi). Otozomal resesif: iki alel gerekir (ör. kistik fibrozis, orak hücre anemisi). X'e bağlı resesif: çoğunlukla erkekler etkilenir (ör. hemofili A, Duchenne kas distrofisi).

Haemophilia A is inherited in an X-linked recessive pattern.

Karyotype and nondisjunctionKaryotip ve ayrılmama

Normal insan karyotipi 46,XX ya da 46,XY'dir. Mayozda kromozomların ayrılmaması (nondisjunction) trizomilere yol açar; en sık örnek trizomi 21'dir (Down sendromu).

Down syndrome is most commonly caused by nondisjunction resulting in trisomy 21.

Types of mutationMutasyon tipleri

Nokta mutasyonları: sessiz (aynı amino asit), yanlış anlamlı/missense (farklı amino asit) ve anlamsız/nonsense (erken durma kodonu). Çerçeve kayması (frameshift), 3'ün katı olmayan ekleme ya da silinmeyle okuma çerçevesini bozar.

A nonsense mutation creates a premature stop codon.

pHpH

pH, hidrojen iyonu derişiminin eksi logaritmasıdır (pH = −log[H⁺]). Arteriyel kanın normal pH'sı 7,35–7,45'tir; 7,35'in altı asidoz, 7,45'in üstü alkalozdur.

Normal arterial blood pH ranges from 7.35 to 7.45.

Henderson–Hasselbalch equationHenderson–Hasselbalch denklemi

pH = pKa + log([A⁻]/[HA]). Zayıf asit ve konjuge bazının oranından pH'yı hesaplar. pH pKa'ya eşitken asit ve baz derişimleri eşittir ve tampon kapasitesi en yüksektir.

When pH equals pKa, the concentrations of the acid and its conjugate base are equal.

İpucu: pH = pKa ise [A⁻] = [HA].

BufferTampon

Zayıf bir asit ve konjuge bazından oluşan, pH değişimine direnç gösteren sistemdir. Hücre dışı sıvının ana tamponu bikarbonattır (H₂CO₃/HCO₃⁻); hücre içinde fosfat ve proteinler, kanda hemoglobin önemli tamponlardır.

Bicarbonate is the main buffer of the extracellular fluid.

Water as a solventÇözücü olarak su

Su polar bir moleküldür ve hidrojen bağları kurar; bu nedenle iyonları ve polar molekülleri iyi çözer. Yüksek özgül ısısı vücut sıcaklığının dengelenmesine yardım eder.

Water is a polar molecule that forms hydrogen bonds.

Amino acid structureAmino asit yapısı

Alfa karbona bağlı bir amino grubu, bir karboksil grubu, bir hidrojen ve amino aside özgü yan zincirden (R grubu) oluşur. Proteinlerde L-amino asitler bulunur; glisin asimetrik karbon taşımayan tek amino asittir.

Proteins are made of L-amino acids linked by peptide bonds.

Essential amino acidsEsansiyel amino asitler

Vücutta sentezlenemeyen ve besinle alınması gereken dokuz amino asit: histidin, izolösin, lösin, lizin, metiyonin, fenilalanin, treonin, triptofan ve valin.

Essential amino acids must be obtained from the diet.

Peptide bondPeptit bağı

Bir amino asidin karboksil grubu ile diğerinin amino grubu arasında su çıkışıyla (dehidrasyon) oluşan kovalent amit bağıdır. Kısmi çift bağ özelliği nedeniyle düzlemseldir ve serbestçe dönemez.

A peptide bond is formed by a condensation reaction between two amino acids.

Levels of protein structureProtein yapı düzeyleri

Primer yapı amino asit dizisidir. Sekonder yapı alfa sarmal ve beta tabaka gibi hidrojen bağlı düzenlerdir. Tersiyer yapı tek zincirin üç boyutlu katlanmasıdır (disülfit köprüleri, hidrofobik etkileşimler). Kuaterner yapı birden fazla alt birimin birleşmesidir (ör. hemoglobin α₂β₂).

Haemoglobin has a quaternary structure composed of four subunits.

DenaturationDenatürasyon

Isı, aşırı pH ya da kimyasallarla proteinin sekonder, tersiyer ve kuaterner yapısının bozulmasıdır. Peptit bağları kopmadığı için primer yapı korunur, ancak protein işlevini kaybeder.

Denaturation disrupts the three-dimensional structure but not the primary structure of a protein.

Isoelectric point (pI)İzoelektrik nokta

Bir amino asidin ya da proteinin net yükünün sıfır olduğu pH değeridir. Bu pH'da protein elektrik alanında hareket etmez ve çözünürlüğü en düşüktür.

At its isoelectric point, a protein has no net charge.

EnzymeEnzim

Biyolojik katalizördür: aktivasyon enerjisini düşürerek tepkimeyi hızlandırır, ancak tepkimenin serbest enerji değişimini (ΔG) ve denge noktasını değiştirmez. Substrat aktif bölgeye bağlanır.

Enzymes lower the activation energy of a reaction.

İpucu: Enzimler dengeyi değiştirmez, dengeye ulaşma hızını artırır.

Km and VmaxKm ve Vmax

Vmax, enzimin ulaşabileceği en yüksek tepkime hızıdır. Km, hızın Vmax'ın yarısına ulaştığı substrat derişimidir; düşük Km substrata yüksek ilgi (afinite) demektir.

A low Km indicates a high affinity of the enzyme for its substrate.

Competitive inhibitionYarışmalı inhibisyon

İnhibitör substratla aktif bölge için yarışır. Km artar, Vmax değişmez; substrat derişimi artırılarak inhibisyon aşılabilir.

In competitive inhibition, Km increases while Vmax remains unchanged.

İpucu: Yarışmalı: Km ↑, Vmax aynı.

Non-competitive inhibitionYarışmasız inhibisyon

İnhibitör aktif bölge dışında bir yere bağlanır. Vmax azalır, Km değişmez; substrat artırılarak aşılamaz.

In non-competitive inhibition, Vmax decreases while Km is unchanged.

İpucu: Yarışmasız: Vmax ↓, Km aynı.

Coenzymes and vitaminsKoenzimler ve vitaminler

Birçok koenzim B vitaminlerinden türer: NAD⁺ niasinden (B3), FAD riboflavinden (B2), koenzim A pantotenik asitten (B5), tiamin pirofosfat tiaminden (B1) oluşur.

NAD⁺ is derived from niacin (vitamin B3).

Monosaccharides and disaccharidesMonosakkaritler ve disakkaritler

Glukoz ve galaktoz aldoheksoz, fruktoz ketoheksozdur. Sukroz = glukoz + fruktoz, laktoz = galaktoz + glukoz, maltoz = glukoz + glukoz.

Lactose is a disaccharide composed of galactose and glucose.

Glycogen, starch and celluloseGlikojen, nişasta ve selüloz

Glikojen, hayvanlarda karaciğer ve kasta depolanan, α-1,4 ve α-1,6 bağlarıyla çok dallı bir glukoz polimeridir. Nişasta bitkilerin depo karbonhidratıdır. Selüloz β-1,4 bağlıdır ve insanlar onu sindiremez.

Glycogen is a highly branched glucose polymer stored in the liver and muscle.

GlycolysisGlikoliz

Sitoplazmada bir glukozu iki pirüvata yıkar; net 2 ATP ve 2 NADH kazanılır. Hız kısıtlayıcı enzim fosfofruktokinaz-1'dir (PFK-1). Oksijen yokluğunda pirüvat laktata dönüşür.

Glycolysis converts one glucose molecule into two pyruvate molecules in the cytoplasm.

İpucu: Net kazanç: 2 ATP ve 2 NADH.

Citric acid (Krebs) cycleSitrik asit (Krebs) döngüsü

Mitokondri matriksinde asetil-KoA'yı oksitler. Her turda 3 NADH, 1 FADH₂, 1 GTP ve 2 CO₂ oluşur. Pirüvat dehidrogenaz pirüvatı asetil-KoA'ya çevirerek glikolizi döngüye bağlar.

The citric acid cycle takes place in the mitochondrial matrix.

Electron transport chain and oxidative phosphorylationElektron taşıma zinciri ve oksidatif fosforilasyon

Mitokondri iç zarındaki komplekslerde NADH ve FADH₂'den gelen elektronlar son alıcı olan oksijene aktarılır. Oluşan proton gradyanını ATP sentaz (kompleks V) ATP üretmek için kullanır.

Oxygen is the final electron acceptor of the electron transport chain.

Fatty acidsYağ asitleri

Doymuş yağ asitlerinde çift bağ yoktur; doymamışlarda bir ya da daha fazla çift bağ bulunur. Linoleik asit (omega-6) ve alfa-linolenik asit (omega-3) esansiyel yağ asitleridir.

Linoleic acid and alpha-linolenic acid are essential fatty acids.

TriglycerideTrigliserit

Bir gliserol molekülüne üç yağ asidinin ester bağıyla bağlanmasıyla oluşur; vücudun ana enerji deposudur ve adipoz dokuda saklanır.

Triglycerides consist of glycerol esterified with three fatty acids.

CholesterolKolesterol

Hücre zarının yapısına katılır; steroid hormonlar, safra asitleri ve D vitamininin öncülüdür. Sentezinde hız kısıtlayıcı enzim HMG-KoA redüktazdır; statinler bu enzimi inhibe eder.

HMG-CoA reductase is the rate-limiting enzyme of cholesterol synthesis.

LipoproteinsLipoproteinler

Şilomikronlar diyet trigliseritlerini bağırsaktan taşır. VLDL karaciğerde yapılan trigliseritleri taşır. LDL kolesterolü dokulara götürür (“kötü kolesterol”); HDL fazla kolesterolü dokulardan karaciğere geri taşır (ters kolesterol taşınımı).

HDL transports cholesterol from the tissues back to the liver.

Fat-soluble vitaminsYağda çözünen vitaminler

A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünür; yağla birlikte emilir ve vücutta depolanabildikleri için fazla alındıklarında toksisite yapabilirler. B grubu ve C vitamini suda çözünür.

Vitamins A, D, E and K are fat-soluble.

Vitamin CC vitamini

Kollajen sentezinde prolin ve lizinin hidroksilasyonu için gereklidir. Eksikliğinde skorbüt görülür: diş eti kanaması, yara iyileşmesinde gecikme ve kolay morarma.

Vitamin C deficiency causes scurvy due to impaired collagen synthesis.

Vitamin KK vitamini

Pıhtılaşma faktörleri II, VII, IX ve X ile protein C ve S'nin karboksilasyonu için gereklidir. Varfarin K vitamini döngüsünü engelleyerek etki eder.

Vitamin K is required for the synthesis of clotting factors II, VII, IX and X.

Vitamin DD vitamini

Deride güneş ışığıyla (UVB) sentezlenir; karaciğerde 25-hidroksi, böbrekte 1,25-dihidroksi (aktif) forma dönüşür. Bağırsaktan kalsiyum ve fosfat emilimini artırır; eksikliği çocuklarda raşitizme, erişkinlerde osteomalaziye yol açar.

The active form of vitamin D is calcitriol (1,25-dihydroxycholecalciferol).

HomeostasisHomeostaz

Dış ortam değişse de iç ortamın (vücut sıcaklığı, kan şekeri, pH, kan basıncı) dar sınırlar içinde sabit tutulmasıdır. Bir reseptör, kontrol merkezi ve efektör üzerinden çalışır.

Homeostasis is the maintenance of a stable internal environment.

Negative feedbackNegatif geri bildirim

Değişkeni başlangıç değerine geri döndüren, en yaygın düzenleme biçimidir. Örnekler: vücut sıcaklığı, kan glukozu (insülin-glukagon) ve kan basıncının (baroreseptör refleksi) düzenlenmesi.

Blood glucose is regulated by negative feedback.

Positive feedbackPozitif geri bildirim

Değişikliği daha da büyüten döngüdür; olay tamamlanınca sona erer. Örnekler: doğumda oksitosin salınımı, kan pıhtılaşması ve ovulasyondan önceki LH artışı.

Oxytocin release during labour is an example of positive feedback.

İpucu: Pozitif geri bildirim örnekleri sınırlıdır; şıklarda kolay ayırt edilir.

Body fluid compartmentsVücut sıvı bölmeleri

Erişkin erkekte toplam vücut suyu vücut ağırlığının yaklaşık %60'ıdır (60-40-20 kuralı): yaklaşık üçte ikisi hücre içi (%40), üçte biri hücre dışı (%20) sıvıdır. Hücre dışı sıvının yaklaşık dörtte üçü interstisyel sıvı, dörtte biri plazmadır.

Total body water is approximately 60% of body weight in adult men.

Intracellular and extracellular ionsHücre içi ve dışı iyonlar

Hücre içi sıvının ana katyonu potasyum (K⁺), hücre dışı sıvının ana katyonu sodyum (Na⁺), ana anyonu klordur (Cl⁻). Bu fark Na⁺/K⁺ pompasıyla korunur.

Potassium is the main intracellular cation.

Osmosis and tonicityOsmoz ve tonisite

Osmoz, suyun yarı geçirgen zardan çözünen derişimi yüksek tarafa geçmesidir. İzotonik çözeltide (%0,9 NaCl) eritrosit hacmi değişmez; hipotonik çözeltide su girer, hücre şişer ve patlayabilir (hemoliz); hipertonik çözeltide su çıkar ve hücre büzülür (krenasyon).

In a hypotonic solution, red blood cells swell and may lyse.

Resting membrane potentialDinlenim membran potansiyeli

Nöronlarda yaklaşık −70 mV, iskelet kasında yaklaşık −90 mV'dir. Esas olarak K⁺'un sızıntı kanallarından dışarı çıkmasıyla oluşur; Na⁺/K⁺ pompası iyon farklarını korur.

The resting membrane potential is mainly determined by potassium ions.

Action potentialAksiyon potansiyeli

Eşik değere (yaklaşık −55 mV) ulaşılınca voltaj kapılı Na⁺ kanalları açılır ve depolarizasyon olur. Ardından Na⁺ kanalları inaktive olur, K⁺ kanalları açılır ve repolarizasyon gelir; kısa bir hiperpolarizasyon görülebilir. Ya hep ya hiç kuralına uyar.

Depolarisation is caused by the influx of sodium through voltage-gated channels.

Refractory periodsRefrakter dönemler

Mutlak refrakter dönemde uyarının şiddeti ne olursa olsun yeni aksiyon potansiyeli oluşmaz (Na⁺ kanalları inaktiftir). Göreceli refrakter dönemde ancak eşik üstü güçlü bir uyarı yeni potansiyel oluşturabilir.

No action potential can be generated during the absolute refractory period.

Saltatory conductionAtlamalı iletim

Miyelinli aksonlarda aksiyon potansiyeli yalnızca Ranvier boğumlarında oluşur ve boğumdan boğuma atlar; bu, iletimi hızlandırır ve enerji tasarrufu sağlar.

Saltatory conduction occurs at the nodes of Ranvier in myelinated axons.

Chemical synapseKimyasal sinaps

Aksiyon potansiyeli akson ucuna ulaşınca voltaj kapılı Ca²⁺ kanalları açılır; Ca²⁺ girişi nörotransmitter içeren veziküllerin ekzositozunu sağlar. Nöromüsküler kavşakta nörotransmitter asetilkolindir ve asetilkolinesterazla yıkılır.

Acetylcholine is the neurotransmitter at the neuromuscular junction.

Excitation–contraction couplingUyarılma-kasılma eşleşmesi

Aksiyon potansiyeli T tübüllerine yayılır; dihidropiridin ve riyanodin reseptörleri aracılığıyla sarkoplazmik retikulumdan Ca²⁺ salınır. Ca²⁺ troponin C'ye bağlanır, tropomiyozin kayar ve aktin-miyozin çapraz köprüleri kurulur.

In skeletal muscle, calcium binds to troponin C to initiate contraction.

Sliding filament theoryKayan filamentler kuramı

Kasılmada aktin ve miyozin filamentlerinin uzunluğu değişmez; aktin filamentleri miyozinin üzerinde kayarak sarkomerin ortasına doğru çekilir. Çapraz köprünün ayrılması için ATP gerekir.

During contraction, actin filaments slide over myosin filaments towards the centre of the sarcomere.

İpucu: ATP olmadan çapraz köprü ayrılamaz (rigor mortis).

Sympathetic and parasympathetic systemsSempatik ve parasempatik sistem

Sempatik sistem “savaş ya da kaç” yanıtını yönetir: kalp hızı ve kan basıncı artar, bronşlar genişler, sindirim yavaşlar; postganglionik nörotransmitteri çoğunlukla noradrenalindir. Parasempatik sistem “dinlen ve sindir” yanıtını yönetir, asetilkolin kullanır ve kalp hızını azaltır.

Parasympathetic stimulation decreases the heart rate.

Peptide and steroid hormonesPeptit ve steroid hormonlar

Peptit hormonlar (ör. insülin) suda çözünür ve hücre yüzeyindeki reseptörlere bağlanarak ikinci haberciler aracılığıyla etki eder. Steroid hormonlar (ör. kortizol) yağda çözünür, zardan geçer ve hücre içi reseptörlere bağlanarak gen ifadesini değiştirir.

Steroid hormones bind to intracellular receptors.

Blood glucose regulationKan şekeri düzenlenmesi

Kan şekeri yükseldiğinde pankreasın beta hücrelerinden insülin salınır; glukozun hücrelere alınmasını ve glikojen olarak depolanmasını sağlar. Kan şekeri düştüğünde alfa hücrelerinden glukagon salınır; glikojenoliz ve glukoneogenezi uyarır.

Insulin lowers blood glucose, whereas glucagon raises it.

Cardiac outputKalp debisi

Kalp debisi = kalp hızı × atım hacmi. Dinlenimdeki erişkinde yaklaşık 5 L/dk'dır.

Cardiac output is the product of heart rate and stroke volume.

Blood pressureKan basıncı

Sistolik basınç ventrikül kasılması, diyastolik basınç gevşeme sırasındaki arter basıncıdır. Nabız basıncı = sistolik − diyastolik. Ortalama arter basıncı yaklaşık diyastolik basınç + nabız basıncının üçte biridir.

Mean arterial pressure is approximately diastolic pressure plus one third of the pulse pressure.

Composition of bloodKanın bileşimi

Kanın yaklaşık %55'i plazma, %45'i şekilli elemanlardır (eritrosit, lökosit, trombosit). Eritrositlerin kan hacmindeki oranına hematokrit denir.

Haematocrit is the percentage of blood volume occupied by red blood cells.

Oxygen transportOksijen taşınması

Oksijenin büyük kısmı eritrositlerde hemoglobine bağlı taşınır; çok az bir kısmı plazmada çözünmüş hâldedir. Her hemoglobin molekülü dört oksijen molekülü bağlayabilir.

Most oxygen in the blood is transported bound to haemoglobin.

ThermoregulationIsı düzenlenmesi

Vücut sıcaklığının ayar noktası hipotalamustadır. Sıcakta terleme ve deri damarlarının genişlemesi (vazodilatasyon), soğukta titreme ve vazokonstriksiyon devreye girer.

The hypothalamus acts as the body's thermostat.

Let me introduce myself.Kendimi tanıtayım.

Sözlü sınav, staj ya da sınıf sunumunun ilk cümlesidir. Ardından adını, programını ve sınıfını söyle.

Let me introduce myself. My name is Elif and I'm a first-year medical student.

İpucu: Kısa tut: 20–30 saniye yeterlidir.

I'm a first-year ... student at ...... Üniversitesi'nde birinci sınıf ... öğrencisiyim.

Programını söylerken medical, dental ya da nursing student kullanılır. “First class student” denmez.

I'm a first-year dental student at Hacettepe University.

İpucu: “1st class” değil “first-year” de.

I'm particularly interested in ... because ...Özellikle ... ile ilgileniyorum, çünkü ...

İlgi alanını gerekçesiyle anlatmak, sözlü sınavda “Why medicine?” gibi sorulara güçlü bir giriş sağlar.

I'm particularly interested in physiology because it explains how the body works.

Today I'm going to talk about ...Bugün ... hakkında konuşacağım.

Sunumun konusunu ilk cümlede açıkça söyle. Ardından ana başlıkları say.

Good morning, everyone. Today I'm going to talk about the structure of the cell membrane.

My presentation is divided into three parts.Sunumum üç bölümden oluşuyor.

Dinleyiciye yol haritası verir; komite sunumlarında hocalar bu yapıyı bekler.

My presentation is divided into three parts: structure, function and clinical relevance.

First of all, ...Her şeyden önce, ...

İlk ana noktaya geçerken kullanılır. Sonra “Secondly” ve “Finally” ile devam et.

First of all, I'll describe the phospholipid bilayer.

Moving on to ...... konusuna geçecek olursak

Bir bölümden diğerine geçişi işaretler; dinleyici kopmaz.

Moving on to membrane proteins, there are two main types.

As you can see on this slide, ...Bu slaytta gördüğünüz gibi, ...

Slayttaki şekil, tablo ya da grafiğe dikkat çekmek için kullanılır.

As you can see on this slide, the heart has four chambers.

This brings me to my next point.Bu beni bir sonraki noktama getiriyor.

Bir fikri bitirip diğerine akıcı biçimde geçmek için kullanılır.

This brings me to my next point: the role of insulin.

To sum up, ...Özetlemek gerekirse, ...

Kapanışta ana mesajları bir iki cümleyle tekrar et. “In conclusion” da kullanılabilir.

To sum up, the cell membrane controls what enters and leaves the cell.

Thank you for listening. Are there any questions?Dinlediğiniz için teşekkürler. Sorusu olan var mı?

Sunumu kapatmanın standart yoludur.

Thank you for listening. I'd be happy to answer any questions.

The process begins with ...Süreç ... ile başlar.

Fizyoloji ve biyokimya sözlülerinde bir mekanizmayı baştan anlatmaya başlamanın en net yoludur.

The process begins with the depolarisation of the SA node.

This is followed by ...Bunu ... izler.

Basamakları sırayla bağlar; “then”i sürekli tekrar etmekten kurtarır.

This is followed by contraction of the atria.

İpucu: then, after that, subsequently, finally ile sırayı çeşitlendir.

X is converted into Y by Z.X, Z tarafından Y'ye dönüştürülür.

Enzimatik basamakları ve metabolik yolları anlatırken kullanılan edilgen kalıptır.

Angiotensin I is converted into angiotensin II by ACE.

X stimulates / inhibits Y.X, Y'yi uyarır / baskılar.

Hormon ve sinir sistemi düzenlemelerini anlatırken en sık kullanılan fiillerdir.

Insulin stimulates glucose uptake into muscle cells.

İpucu: Eş anlamlılar: activates, promotes / suppresses, blocks.

As a result, ...Sonuç olarak, ...

Bir basamağın sonucunu bağlar; neden-sonuç zincirini anlaşılır kılar.

As a result, blood glucose levels fall.

In my opinion, ...Bence, ...

Kendi görüşünü belirtmek için kullanılır. Daha az kesin anlatım için “I tend to think that ...” denebilir.

In my opinion, communication skills should be taught from the first year.

I agree with you to some extent, but ...Size bir ölçüde katılıyorum, ama ...

Kibar ama net biçimde itiraz etmeyi sağlar; tartışma görevlerinde puan getirir.

I agree with you to some extent, but practical sessions are also essential.

İpucu: “I am agree” yanlıştır; “I agree” de.

That's a good point. However, ...Bu iyi bir nokta. Ancak, ...

Karşı tarafın fikrini kabul edip kendi görüşünü eklemenin en doğal yoludur.

That's a good point. However, online lectures cannot replace dissection.

Could you repeat that, please?Tekrar edebilir misiniz, lütfen?

Soruyu tam duymadığında sessiz kalmak yerine kullan. Kibar ve sınavda tamamen kabul edilebilir bir ifadedir.

Sorry, could you repeat the question, please?

Sorry, what do you mean by ...?Pardon, ... ile ne demek istiyorsunuz?

Bir terimi ya da soruyu netleştirmek için kullanılır.

Sorry, what do you mean by “negative feedback” in this context?

Do you mean that ...?... mı demek istiyorsunuz?

Anladığını kontrol etmek için soruyu kendi cümlenle geri söyle.

Do you mean that I should compare the two hormones?

That's an interesting question. Let me think for a moment.Bu ilginç bir soru. Bir saniye düşüneyim.

Cevabı toparlarken sessiz kalmak yerine kullanılan doğal bir zaman kazanma kalıbıdır.

That's an interesting question. Let me think for a moment.

İpucu: Sadece bir kez kullan; sonra cevaba geç.

This diagram shows ...Bu şema ... gösteriyor.

Bir şekli anlatmaya başlarken önce ne gösterdiğini söyle, sonra ayrıntılara geç.

This diagram shows the structure of a neuron.

On the left / right, you can see ...Solda / sağda ... görüyorsunuz.

Şekil üzerinde yer tarif ederken kullanılır. At the top, at the bottom, in the centre da işe yarar.

On the left, you can see the dendrites.

X increases sharply / gradually.X keskin biçimde / yavaş yavaş artar.

Grafiklerde değişimi anlatır. Zıt anlamlıları: decreases, falls, drops; sabitlik için remains stable.

Blood glucose increases sharply after a meal.

What brings you here today?Sizi bugün buraya ne getirdi?

Anamnezin açık uçlu ilk sorusudur. Hasta kendi sözleriyle anlatsın.

Hello, I'm Elif, a medical student. What brings you here today?

İpucu: Önce kendini tanıt ve izin iste.

When did it start?Ne zaman başladı?

Şikâyetin başlangıcını sorar. “How long have you had it?” de kullanılabilir.

When did the pain start?

Can you describe the pain?Ağrıyı tarif edebilir misiniz?

Ağrının niteliğini sorar: sharp, dull, burning, throbbing, stabbing. Ağrı sorgusu için SOCRATES kısaltması kullanılır.

Can you describe the pain? Is it sharp or dull?

On a scale of 0 to 10, how bad is the pain?0'dan 10'a kadar bir ölçekte ağrınız ne kadar şiddetli?

Ağrı şiddetini sayısal ölçekle sorar.

On a scale of 0 to 10, where 10 is the worst pain you can imagine, how bad is it?

Do you have any allergies? Are you taking any medication?Herhangi bir alerjiniz var mı? Düzenli kullandığınız ilaç var mı?

Her anamnezde ve her girişimden önce sorulması gereken iki temel sorudur.

Before we start, do you have any allergies to medicines?

I'm just going to ... Is that okay?Şimdi ... yapacağım. Sizin için uygun mu?

Her muayene ve girişimden önce sözlü onam almanın sade yoludur.

I'm just going to listen to your chest. Is that okay?

Please open wide.Lütfen ağzınızı iyice açın.

Ağız içi muayenenin temel talimatıdır.

Please open wide for me. That's great.

Bite down gently, please.Lütfen hafifçe ısırın.

Okluzyon kontrolü ve artikülasyon kâğıdı kullanırken söylenir.

Bite down gently on this paper, please.

You may feel some pressure, but it shouldn't hurt.Biraz baskı hissedebilirsiniz ama acımamalı.

Anestezi sonrası girişime başlarken hastayı hazırlar.

You may feel some pressure, but it shouldn't hurt.

Raise your hand if you feel any pain.Ağrı hissederseniz elinizi kaldırın.

Ağzı açık hastanın konuşamayacağını düşünerek önceden işaret belirlenir.

Raise your hand if you feel any pain and I'll stop.

You can rinse now.Şimdi çalkalayabilirsiniz.

İşlem arasında ya da sonunda kullanılır.

All done for now. You can rinse now.

Can you confirm your full name and date of birth?Tam adınızı ve doğum tarihinizi teyit eder misiniz?

İlaç uygulamadan ve işlemden önce hasta kimliği iki tanımlayıcıyla doğrulanır.

Before I give you this medicine, can you confirm your full name and date of birth?

I'm going to check your blood pressure.Tansiyonunuzu ölçeceğim.

Yapacağın işlemi önceden söylemek hastanın kaygısını azaltır.

I'm going to check your blood pressure and temperature now.

Press the call bell if you need anything.Bir şeye ihtiyacınız olursa hemşire çağrı zilini kullanın.

Hastanın yanından ayrılırken söylenir.

Press the call bell if you need anything. I'll be back soon.

SBAR: Situation, Background, Assessment, RecommendationSBAR: Durum, Öykü, Değerlendirme, Öneri

Hekimi arama ve vardiya teslimi için standart yapıdır. Situation: “I'm calling about ...”; Background: tanı ve öykü; Assessment: bulgular; Recommendation: ne istediğin.

I'm calling about Mr Smith in bed 4. His blood pressure has dropped to 85/50.

İpucu: Rakamları birimleriyle söyle.

Topic sentenceKonu cümlesi

Paragrafın ilk cümlesidir ve ana fikri verir. Okuyucu yalnızca bu cümleyi okusa bile paragrafın neyi anlattığını anlamalıdır.

The liver has three main functions.

Supporting sentencesDestekleyici cümleler

Konu cümlesini açıklama, örnek ve kanıtla geliştirir. Her cümle tek bir fikre hizmet eder.

Firstly, it stores glycogen. Secondly, it produces bile. Finally, it detoxifies drugs.

Concluding sentenceSonuç cümlesi

Paragrafı ana fikre bağlayarak kapatır; yeni bilgi eklemez.

Therefore, the liver is essential for metabolism.

There are three main types / causes / functions of X.X'in üç ana türü / nedeni / görevi vardır.

Sınıflandırma ve sayma soruları için en güvenli konu cümlesi kalıbıdır.

There are three main types of muscle tissue.

Furthermore / In addition / MoreoverAyrıca / Buna ek olarak

Fikir eklemek için cümle başında virgülle kullanılır. Yazıda “and also” yerine tercih edilir.

Furthermore, smoking increases the risk of periodontal disease.

However / In contrast / WhereasAncak / Buna karşın / -iken

However iki cümleyi bağlar ve virgül alır. Whereas tek cümle içinde iki şeyi karşılaştırır.

Arteries carry blood away from the heart, whereas veins carry blood towards it.

Although ..., ...... olmasına rağmen, ...

Tek cümle içinde zıtlık kurar. “Although ..., but ...” yanlıştır; but kullanılmaz.

Although the patient was tired, her vital signs were normal.

İpucu: although ile but aynı cümlede olmaz.

Therefore / As a result / ConsequentlyBu nedenle / Sonuç olarak

Önceki cümlenin sonucunu bağlar.

Insulin secretion is reduced. As a result, blood glucose rises.

because + cümle / because of + isimçünkü / ... nedeniyle

because'dan sonra özne ve fiil gelir; because of ve due to'dan sonra isim gelir.

The surgery was delayed because of the patient's high blood pressure.

For example / such asÖrneğin / gibi

For example cümle başında virgülle kullanılır; such as cümle içinde isimlerden önce gelir.

Some hormones, such as insulin and glucagon, regulate blood glucose.

Firstly / Subsequently / Finallyİlk olarak / Ardından / Son olarak

Basamakları sıralar; süreç ve yöntem yazılarında kullanılır.

Firstly, the sample was weighed. Subsequently, it was dissolved in water.

X is a [class] that / which [feature].X, [özellik] taşıyan bir [sınıf]tır.

Akademik tanımın temel kalıbıdır: önce ait olduğu sınıf, sonra onu ayıran özellik.

An enzyme is a protein that speeds up chemical reactions.

X is defined as ... / X refers to ...X ... olarak tanımlanır / X ... anlamına gelir.

Daha resmî tanım kalıplarıdır.

Homeostasis is defined as the maintenance of a stable internal environment.

X is produced / secreted / synthesised by Y.X, Y tarafından üretilir / salgılanır / sentezlenir.

Bilimsel yazıda işi yapan değil süreç önemlidir; bu yüzden şimdiki zaman edilgen yapı kullanılır.

Insulin is secreted by the beta cells of the pancreas.

X is transported to / absorbed into Y.X, Y'ye taşınır / emilir.

Madde hareketini anlatan edilgen kalıplardır.

Glucose is absorbed into the blood in the small intestine.

The samples were + V3 (methods)Örnekler ... edildi (yöntem)

Lab raporunun yöntem bölümü geçmiş zaman edilgen yazılır.

The samples were centrifuged at 3000 rpm for ten minutes.

Unlike X, Y ...X'in aksine, Y ...

Farkı cümlenin başında vurgular.

Unlike skeletal muscle, smooth muscle is involuntary.

Both X and Y ...Hem X hem Y ...

Benzerliği belirtir.

Both DNA and RNA are nucleic acids.

X is larger / more ... than Y.X, Y'den daha büyük / daha ...

Kısa sıfatlar -er, uzun sıfatlar more ile karşılaştırılır.

The left ventricle is thicker than the right ventricle.

X leads to / results in / causes Y.X, Y'ye yol açar / Y ile sonuçlanır.

Nedenden sonuca giden cümleler için kullanılır.

Vitamin C deficiency leads to scurvy.

Y is caused by / results from X.Y, X'ten kaynaklanır.

Sonuçtan nedene giden cümleler için kullanılır. results in ile results from'u karıştırma.

Scurvy is caused by vitamin C deficiency.

İpucu: results in = sonuç doğurur; results from = -den kaynaklanır.

The graph / table shows ...Grafik / tablo ... gösteriyor.

İlk cümlede ne, nerede, ne zaman ölçüldüğünü söyle; verileri kopyalama, yorumla.

The graph shows changes in heart rate before and after exercise.

X rose sharply from A to B.X, A'dan B'ye keskin biçimde yükseldi.

Değişimi fiil + zarf ile anlat: rose sharply, fell slightly, increased steadily.

Heart rate rose sharply from 70 to 140 beats per minute.

X reached a peak of ... / remained stable at ...X ... ile zirveye ulaştı / ... seviyesinde sabit kaldı.

En yüksek noktayı ve sabit dönemleri belirtir.

Body temperature reached a peak of 39.2 °C at 8 p.m.

approximately / just over / just underyaklaşık / biraz üzerinde / biraz altında

Rakamları yuvarlarken akademik ve doğru kalmak için kullanılır.

Approximately 60% of the body is water.

It is widely believed that ...Yaygın olarak ... olduğu düşünülür.

Giriş paragrafında genel görüşü vermek için kullanılır.

It is widely believed that prevention is better than cure.

On the one hand ... On the other hand ...Bir yandan ... Öte yandan ...

İki tarafı dengeli biçimde tartışır.

On the one hand, online learning is flexible. On the other hand, it reduces practical experience.

In conclusion, ...Sonuç olarak, ...

Son paragrafı başlatır; ana görüşü yeniden ve farklı kelimelerle ifade eder.

In conclusion, both theory and practice are essential in medical education.

may / might / appears to / is likely to-ebilir / görünüyor / muhtemelen

Akademik dilde kesin olmayan iddialar yumuşatılır (hedging).

These results suggest that exercise may reduce blood pressure.

İpucu: Kesin kanıt yoksa “proves” yerine “suggests” yaz.

Dear Dr / Professor Surname,Sayın Dr. / Prof. Soyadı,

Hocaya yazarken unvan ve soyadı kullanılır; “Hi teacher” yazılmaz.

Dear Professor Aydın,

I am writing to ask about / to request ...... hakkında bilgi almak / ... talep etmek için yazıyorum.

E-postanın amacını ilk cümlede belirtir.

I am writing to ask about the date of the anatomy practical exam.

I would be grateful if you could ...... yapabilirseniz minnettar olurum.

Kibar ve resmî rica kalıbıdır.

I would be grateful if you could send me the lecture slides.

Please find attached ...Ekte ... bulabilirsiniz.

Ek gönderirken kullanılır.

Please find attached my lab report.

I look forward to hearing from you. Kind regards,Yanıtınızı bekliyorum. Saygılarımla,

Kapanış cümlesi ve selamlamadır; altına ad, soyad, sınıf ve öğrenci numarası yazılır.

Thank you for your time. I look forward to hearing from you. Kind regards, Elif Kaya

The aim of this experiment was to ...Bu deneyin amacı ... idi.

Rapora giriş cümlesidir; geçmiş zamanla yazılır.

The aim of this experiment was to measure the effect of exercise on heart rate.

The results show that ...Sonuçlar ... olduğunu gösteriyor.

Bulguları özetler; yorum katmadan veri verir.

The results show that heart rate increased after exercise.

These findings suggest that ...Bu bulgular ... olduğunu düşündürüyor.

Tartışma bölümünde bulguları yorumlamak için kullanılır.

These findings suggest that the sympathetic nervous system is activated during exercise.