YÖKDİL ve TIPDİL Preposition Rehberi: Hangi Fiil Hangi Edatı Alır?
YÖKDİL Sağlık ve TIPDİL’de edat soruları mantıkla değil, eşleşmeyle çözülür. Suffer fiilinin neden from aldığının mantıklı bir açıklaması yoktur — bu bir kalıptır ve kalıbı bilen aday soruyu üç saniyede çözer. Bu yüzden bağımlı edatları (dependent prepositions) ayrı bir çalışma başlığı olarak ele almak gerekir.
Preposition ile phrasal verb aynı şey değil
Bu ayrımı netleştirmeden ilerlemek, iki konuyu da karıştırmanıza yol açar:
| Phrasal verb | Bağımlı edat (dependent preposition) | |
|---|---|---|
| Ne yapar | Fiilin anlamını değiştirir | Fiilin anlamını değiştirmez, sadece ona eşlik eder |
| Örnek | look (bakmak) → look into (araştırmak) | suffer (acı çekmek) → suffer from (aynı anlam) |
| Nasıl öğrenilir | Edat mantığıyla tahmin edilebilir | Kalıp olarak ezberlenir |
| Sınavda | Kelime ve eş anlam sorularında | Kelime-gramer bloğu ve cloze testte |
Pratik sonuç: phrasal verb’lerde “neden bu edat?” sorusunun cevabı vardır, bağımlı edatlarda çoğu zaman yoktur. İkincisinde zaman kaybetmeyin — doğrudan kalıbı öğrenin.
Fiil + edat: sağlık metinlerinde en sık geçenler
| Yapı | Türkçe | Klinik örnek |
|---|---|---|
| result in | -e yol açmak | Untreated hypertension may result in stroke. |
| result from | -den kaynaklanmak | The symptoms result from chronic inflammation. |
| suffer from | -den muzdarip olmak | She has suffered from migraine for years. |
| respond to | -e yanıt vermek | The tumour did not respond to chemotherapy. |
| consist of | -den oluşmak | The regimen consists of three drugs. |
| depend on | -e bağlı olmak | Prognosis depends on the stage at diagnosis. |
| be associated with | ile ilişkili olmak | Obesity is associated with type 2 diabetes. |
| be exposed to | -e maruz kalmak | Workers exposed to asbestos face a higher risk. |
| screen for | (hastalık için) taramak | All newborns are screened for hearing loss. |
| refer to | sevk etmek; atıfta bulunmak | The GP referred her to a cardiologist. |
| attribute to | -e bağlamak, atfetmek | The decline was attributed to better sanitation. |
| contribute to | -e katkıda bulunmak | Smoking contributes to delayed wound healing. |
| adhere to | -e uymak | Patients must adhere to the treatment protocol. |
| account for | açıklamak; oluşturmak | Infections account for 15% of admissions. |
| interfere with | -i engellemek, bozmak | Alcohol can interfere with this medication. |
| recover from | -den iyileşmek | He recovered from the operation quickly. |
| cope with | ile başa çıkmak | Carers struggle to cope with the workload. |
| benefit from | -den yararlanmak | Elderly patients benefit from strength training. |
Sıfat + edat
Akademik metinlerde sıfat + edat birleşimleri, fiillerden bile sık geçer. Özellikle tanı ve risk cümlelerinde kaçınılmazdır:
| Yapı | Türkçe | Klinik örnek |
|---|---|---|
| susceptible to | -e yatkın, duyarlı | Immunocompromised patients are susceptible to infection. |
| resistant to | -e dirençli | The strain is resistant to penicillin. |
| prone to | -e eğilimli | Elderly patients are prone to falls. |
| consistent with | ile uyumlu | The findings are consistent with pneumonia. |
| responsible for | -den sorumlu | This gene is responsible for the disorder. |
| characterized by | ile karakterize | The disease is characterized by joint pain. |
| deficient in | -den eksik | The diet was deficient in vitamin D. |
| rich in | -den zengin | A diet rich in fibre lowers cholesterol. |
| similar to | -e benzer | The symptoms are similar to those of influenza. |
| free from / of | -den arınmış | The sample was free from contamination. |
| aware of | -in farkında | Few patients were aware of the side effects. |
| subject to | -e tabi, maruz | The results are subject to review. |
İsim + edat
Sınavda en sinsi grup bu. Türkçede “etkisi” derken edat kullanmayız, İngilizcede effect on demek zorundasınız:
| Yapı | Türkçe | Klinik örnek |
|---|---|---|
| effect on | -üzerindeki etki | The drug has a marked effect on blood pressure. |
| impact on | -üzerindeki etki | Air pollution has an impact on lung function. |
| risk of | -riski | Smoking increases the risk of stroke. |
| cause of | -nedeni | The leading cause of death in this age group. |
| exposure to | -e maruziyet | Prolonged exposure to UV radiation damages skin. |
| increase in | -deki artış | A sharp increase in resistant infections. |
| decline in | -deki düşüş | A steady decline in infant mortality. |
| relationship between | arasındaki ilişki | The relationship between diet and cancer. |
| incidence of | görülme sıklığı | The incidence of measles has risen sharply. |
| access to | -e erişim | Access to clean water reduces infant mortality. |
| approach to | -e yaklaşım | A new approach to pain management. |
| alternative to | -e alternatif | An alternative to surgical intervention. |
Klinik bağlamda in / on / under / at
Bu dört edatın sağlık metinlerindeki kullanımı günlük İngilizceden farklıdır ve cloze testte sık sorulur:
| Kalıp | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| on medication / antibiotics | ilaç kullanıyor olmak | The patient is on antibiotics. |
| under treatment / observation | tedavi veya gözlem altında | She remains under observation. |
| under anaesthesia | anestezi altında | The procedure is performed under general anaesthesia. |
| in remission | remisyonda | The disease has been in remission for two years. |
| at risk (of) | risk altında | Smokers are at risk of cardiovascular disease. |
| on admission | başvuru anında | Blood pressure was normal on admission. |
| within 24 hours | 24 saat içinde | Symptoms resolved within 48 hours. |
| in the ward / at the clinic | serviste / klinikte | He was treated in the intensive care unit. |
Sınavda en çok düşülen 8 edat tuzağı
1effect on ↔ affect (edatsız)
Affect fiildir ve edat almaz; effect isimdir ve on alır. Sınavda ikisi de şıkta görünür.
DOĞRU
Smoking affects lung function.
Smoking has an effect on lung function.
YANLIŞ
Smoking affects on lung function.
Smoking has an affect on lung function.
2treat for ↔ treat with
for + hastalık, with + ilaç. The patient was treated for pneumonia with intravenous antibiotics. Tek cümlede ikisi birden geçebilir — şık bunu test eder.
3increase in ↔ increase of
Neyin arttığını söylerken in: an increase in cases. Artış miktarını söylerken of: an increase of 20%. Aynı mantık decline, rise, fall, reduction için de geçerlidir.
4consist of edilgen olmaz
is consisted of ✗ — bu yapı daima etkendir. Edilgen istiyorsanız be composed of veya be made up of kullanın.
DOĞRU
The sample consists of 240 patients.
The sample is composed of 240 patients.
YANLIŞ
The sample is consisted of 240 patients.
5die of ↔ die from
Geleneksel ayrım: of + hastalık (died of cancer), from + yaralanma veya komplikasyon (died from his injuries). Sınavda hastalık geçiyorsa of daha güvenlidir.
6differ from ↔ different from
Fiil hâli differ from, sıfat hâli different from. Türkçede ikisi de “farklı” olduğu için karıştırılır. These results differ from earlier findings | These results are different from earlier findings.
7between ↔ among
between iki öge arasında, among ikiden fazlası arasında. the relationship between diet and cancer | common among elderly patients.
8due to ↔ because of ↔ because
due to ve because of isim alır; because cümle alır. Treatment was delayed because of the late results | Treatment was delayed because the results were late.
Edat soruları nasıl çalışılmalı?
Bağımlı edatlar mantıkla çözülmediği için çalışma yöntemi de farklı olmalı:
- Fiili tek başına değil, edatıyla birlikte öğrenin. Deftere suffer değil suffer from yazın. Eşleşmeyi en baştan kurarsanız ayrıştırmak zorunda kalmazsınız.
- Üç listeyi ayrı tutun: fiil + edat, sıfat + edat, isim + edat. Karışık çalışmak hatırlamayı zorlaştırır.
- Her kalıbı bir örnek cümleyle kaydedin. İzole kalıp unutulur; cümle içinde görülen kalıp kalıcı olur.
- Karıştırdığınız çiftleri yan yana yazın. result in / result from, treat for / treat with gibi. Hata genellikle çiftin içinde yapılır.
- Okuma parçalarında edatların altını çizin. Hangi fiilin hangi edatla geldiğini bağlam içinde görmek, listeden ezberlemekten daha hızlı yerleşir.
Zaman tuzağı: Edat sorularına çok vakit ayıran aday, aynı süreyi paragraf sorularına ayırsa daha fazla net çıkarır. Edatlar sınavın küçük ama kolay puan getiren bölümüdür — listeyi bilirseniz saniyeler içinde çözülür, bilmezseniz tahmin etmekten başka yolu yoktur. Uzun uzun düşünmenin bir faydası olmaz.
